De heipaal

De toepassing van diep in de bodem geslagen (houten) palen is omstreeks 6000 jaar oud als men de bouw van paalwoningen in Zwitserland, de Jura en in Zwaben in het Neolithicum (bronstijd) in de geschiedenis van de paalfundering betrekt. Toen werd de paal gebruikt om de woningen hoog en veilig boven het maaiveld te bouwen. Later werd de heipaal  gebruikt om de draagkrachtige lagen te benutten, nu al weer zo’n tweeduizend jaar gelden. De Romeinen stutten bijvoorbeeld de landhoofden en pijlers van bruggen in drassige oevergebieden en rivierbeddingen op puntig gekapte en aan de punt met ijzer versterkte houten palen van - voor die tijd soms al respectabele lengte.
Geschiedenis van de heipaal

Geschiedenis van de heipaal (3)

De heipaal

De toepassing van diep in de bodem geslagen (houten) palen is omstreeks 6000 jaar oud als men de bouw van paalwoningen in Zwitserland, de Jura en in Zwaben in het Neolithicum (bronstijd) in de geschiedenis van de paalfundering betrekt. Toen werd de paal gebruikt om de woningen hoog en veilig boven het maaiveld te bouwen. Later werd de heipaal  gebruikt om de draagkrachtige lagen te benutten, nu al weer zo’n tweeduizend jaar gelden. De Romeinen stutten bijvoorbeeld de landhoofden en pijlers van bruggen in drassige oevergebieden en rivierbeddingen op puntig gekapte en aan de punt met ijzer versterkte houten palen van - voor die tijd soms al respectabele lengte.

Duistere Middeleeuwen

Toen echter het Romeinse Rijk in de vierde eeuw van onze jaartelling strijdend ten onderging, raakte deze funderingstechniek - net als vele andere technische verworvenheden, zoals de toepassing van cement - in het vergeetboek van de duistere Middeleeuwen die volgden. De toepassing van houten palen zou pas weer in ere worden hersteld toen met name kloosterorden zich bezig gingen houden met zeeweringen waarvoor men op tal van locaties pallissaden moest toepassen om dijklichamen op plaats en hoogte te houden.

Pallissade

pallissade

Huiden en muurvoeten

Voor funderingen met behulp van palen bestond toen nog geen interesse. De houten huizen, gedicht met leem of klei en gedekt met stro konden veilig op staal worden gefundeerd. Het stenen gebouw ontstond pas rond de IXe eeuw en dat bouwde men bij voorkeur op hoog gesitueerde, droge locaties. Vreesde men toch voor de stabiliteit van kapel, kerk, klooster of veste dan paste men zowel brede muurvoeten (soms tot meer dan twee meter breedte) als huiden toe om de lasten te spreiden.

Hollandse heistelling

hollandse heistelling 1

Paalfunderingen

Naarmate meer gebouwen van steen werden opgetrokken, gaat men op basis van de kennis, opgedaan bij pallissaden, over tot paalfunderingen. Het heien herneemt zijn plaats in de geschiedenis. Voor het heien van de houten palen maakte men tot in deze eeuw gebruik van de zogenoemde Hollandse heistelling waarbij men een blok tussen geleiders met de hand omhoogtrok om het vervolgens van zekere hoogte de paalkop te laten treffen. Het blok kon zo zwaar zijn dat er ploegen van 16 mensen nodig waren om het blok op hoogte te krijgen. Tijdens het zware werk zong men heiliedjes.

Tekening Hollandse heistelling

heistelling oud

Betonnen heipaal

Omdat het tot dusver voor heipalen toegepaste hout van ver moest worden aangevoerd en in sommige perioden duur was (economische en politieke omstandigheden konden voor grote prijsfluctuaties zorgen), begon men aan het einde van de negentiende eeuw te experimenteren met 'cementijzeren' monolieten die men als paal kon gebruiken. En al voor de vorige eeuwwisseling leidde dat tot succes. Althans in Duitsland en Frankrijk want met de eerste proefbelasting in Nederland in 1907 ging het helemaal mis: alle zes palen scheurden al bij het heien, tot een proefbelasting kwam het niet. Op dat tijdstip maakte men in Frankrijk al gewapend-betonnen palen met een achthoekige doorsnede met lengten variërend van 11,5 - 17 m. De toegelaten belasting beliep 500 - 550 kN.

Van in situ naar industriële productie

Maar ook in Nederland kreeg men mettertijd de techniek van het maken van gewapend-betonnen heipalen onder de knie, ook al ging verhoudingsgewijs veel tijd verloren met het zoeken naar de juiste paaldoorsnede en naar de ideale paalvoetvorm.

Productie heipalen bij Schokindustrie, 1934

productie heipalen bij Schokindustrie in 1934

Traditionele wapening

Tot het einde van de jaren vijftig werden alle betonnen heipalen traditioneel gewapend. Dat wil zeggen dat het paallichaam werd voorzien van een zachtstalen, gevlochten constructie, aangeduid met de termen beugelwapening of spiraalwapening. Deze wapening werd samen gesteld uit betonijzer volgens de lettercode FeB waarbij Fe staat voor ijzer en B voor beton. Het koolstofgehalte van zachtstaal bedraagt ten hoogste 0,22%, het staal blijft dientengevolge lasbaar.

Voorgespannen heipaal

In de jaren vijftig van de 20ste eeuw heeft voorspanning in de betontechnologie furore gemaakt en de voorgespannen betonnen heipaal doet dan ook zijn intrede.

Verschillende soorten en vormen heipalen

heipalen doorsnedes














Paaldoorsneden en paalvoetvormen die in de periode 1895-1955 werden toegepast of waarmee werd geëxperimenteerd.

© 2015 AB-FAB - Website ontwikkeling: Wurld