Slappe bodem

Ons land wordt gekenmerkt door een slappe bodem. Dat komt omdat die bodem is gevormd door sediment- of afzettingsgesteenten door exogene processen aan het oppervlak van de aarde. De lagen ontstonden door het bezinken van vaste bestanddelen die door water, ijs en lucht (wind) zijn aangevoerd, dan wel door het uitkristalliseren van in water opgeloste stoffen.

Draagkrachtige bodemlaag

De draagkrachtige laag in onze bodem (3)

Slappe bodem

Ons land wordt gekenmerkt door een slappe bodem. Dat komt omdat die bodem is gevormd door sediment- of afzettingsgesteenten door exogene processen aan het oppervlak van de aarde. De lagen ontstonden door het bezinken van vaste bestanddelen die door water, ijs en lucht (wind) zijn aangevoerd, dan wel door het uitkristalliseren van in water opgeloste stoffen.

Hard gesteente

Hard gesteente, rots, komt slechts op grote diepte voor. Van het maaiveld af gerekend, zou men vijfhonderd meter diep of zelfs dieper moeten boren voordat hard gesteente wordt gevonden. Alleen in het zuidelijkste deel van ons land, in Zuid-Limburg, komt zacht gesteente voor, relatief dicht onder het oppervlak dat voor het overige ook weer met sedimentafzettingen is bedekt. Het gaat hier om zachte kalksteen formaties, beter bekend als krijt (mergel).

Mergelgroeve in Limburg

mergelgroeve

Geologische tijdschaal en de huidige bouwpraktijk

Voor de bouwpraktijk zijn alleen de bovenste sedimentafzettingen van belang. Die zijn gevormd in het Quartair en daarbij gaat het om het Pleistoceen en om de huidige periode: het Holoceen. Laatstgenoemde periode vertegenwoordigt de afzettingen direct onder het maaiveld, grondlagen met weinig draagkrachtig. Het Pleistoceen is belangrijk omdat de in die periode draagkrachtige afzettingslagen werden gevormd waarvan bij het funderingen gebruik wordt gemaakt.

Pleistoceen

Het Pleistoceen, de oudste periode van het Quartair, is het tijdvak van de ijstijden. Bitter koude perioden, zogenaamde glacialen, die werden afgewisseld door warme tijden, de zogenaamde interglacialen. Tijdens de glacialen was het klimaat arctisch, tijdens de interglacialen subtropisch. Als de glacialen plaats maakten voor interglacialen, smolten de ijsmassa's en veroorzaakten uitgebreide transgressies (voortschrijdende afzettingen door water over oppervlakten die tevoren niet door water werden overstroomd, waarbij het dan gaat om zeewater, water van rivieren en smeltend ijs). Bij een transgressie nemen de opeenvolgende lagen een steeds groter oppervlak in.

Grondlagen met zand

Bij een volgend glaciaal trad dan weer regressie op. Herbevriezing onttrok via de lucht zoveel water aan de omgeving dat grote gebieden droog kwamen te liggen, zoals bijvoorbeeld het continentale plat in onze omgeving. Opeenvolgende transgressies en regressies veroorzaakten dikke afzettingen (mondiaal gezien wordt plaatselijk soms wel 1000 meter dikte gemeten).


De bestanddelen die dan bezinken zijn residuaire gesteenten, nieuw gevormde bestanddelen en mineralen die uit een oplossing neerslaan. De residuaire gesteenten zijn afkomstig van gesteente dat door verwering uiteenvalt in korrels die alle de samenstelling hebben van het oorspronkelijke gesteente.

Meestal is dit kwarts, het hoofdbestanddeel van zand. Grondlagen met zand zijn voor de fundering van gebouwen erg belangrijk. De nieuw gevormde bestanddelen ontstaan door chemische verwering, ten gevolge waarvan kleimineralen worden gevormd. Kleien en de verharde vorm ervan: de schalies vormen meer dan de helft van alle sedimenten. De derde groep sedimenten betreft de evaporieten. Dat zijn of mineralen die uit een oplossing neerslaan – zoals gips of steenzout -, of sedimenten die uit organische materiaal zijn opgebouwd - veen, steenkool, dierlijk slib-, of afzettingen die zijn opgebouwd uit kiezelschaaltjes zoals het diatomeeënslik dat 90% van de oceaanbodem bedekt -. In het algemeen dus ‘zware’ materialen.

Verschillende grondlagen gevormd door de eeuwen heen

grond holoceen

Holoceen

Eigenlijk is het Holoceen, de laatste en huidige periode van het Quartair niets anders dan een interglaciaal, 10000 jaar geleden ingezet. In deze periode is de bodem waarop we leven, gevormd.

Aan het begin van het Holoceen ligt de zeespiegel nog meer dan 100 meter onder het huidige niveau. De Noordzee bestaat dan nog niet: tussen ons land, Engeland, Noord-Duitsland en Denemarken ligt een toendra-achtige vlakte. Als het evenwel geleidelijk warmer wordt, stijgt de zeespiegel en wordt het land in toenemende mate overstroomd. Onder invloed van de getijden vinden er klei-afzettingen plaats: de zogenoemde blauwe klei.

Rivierklei

Maar er gebeurt meer: in de loop van de vele duizenden jaren vormt zich veen en de rivieren zetten rivierklei af. Aan de zich steeds verder terugtrekkende kustlijn ontstaan waddengebieden en schoorwallen. In de doorgaans brede beekdalen ontstaat opnieuw veen en verdere bezinkingen leiden tot humus rijke gronden.

Laag voor laag zet zich af op het golvend profiel van de Pleistocene afzettingen. Hier en daar raken die nog tot aan het huidige aardoppervlak, maar voor het merendeel zijn de draagkrachtige lagen bedekt met afzettingen uit het Holoceen. Gemiddeld liggen de Pleistocene lagen op een diepte van 20 meter -NAP.

Bodemprofiel Nederland

bodemprofiel

Draagkracht

Slappen lagen zoals klei, veen en leem hebben geen of zeer beperkte draagkracht. Zandlagen die dik genoeg zijn hebben dat wel. Daarop kan worden gefundeerd. In het oosten en zuiden  van Nederland komt de draagkrachtige laag aan het oppervlak. In het westen zijn de bovenste lagen vooral slappe, samendrukbare klei- en veenlagen.

Wanneer op klei of veen wordt gefundeerd dan leidt dat tot verzakkingen. Door de belasting van het klei en veen wordt het samengedrukt, wat leidt tot verzakken van de fundering en bijbehorende bovenbouw.

Fundering op staal

Wanneer een gebouw rechtstreeks op een draagkrachtige zandlaag aan het oppervlak wordt gebouwd, spreken we van een fundering op staal. Wanneer palen nodig zijn om de belasting naar de ondergrond over te brengen, spreken we van een fundering op palen of een paalfundering.

Woning gefundeerd op staal

woning gefundeerd op staal

© 2015 AB-FAB - Website ontwikkeling: Wurld