Met ingang van 1 januari 2004 is de verdeling van de taken en verantwoordelijkheden met betrekking tot het tekenen en berekenen van constructieve prefab betonelementen onder de werking van het KOMO attest-met-productcertifitcaat gebracht.
Om duidelijk te maken hoe de taken en verantwoordelijkheden tussen leverancier en afnemer zijn verdeeld, is door KIWA, in samenspraak met de Bond van Fabrikanten van Betonprducten in Nederland (BFBN), het Centraal Overleg BouwConstructies (COBc), de Betonvereniging en het Constructeursplatform een indeling in categorieën ontwikkeld.
In totaal zijn er 7 categorieën onderscheiden, waarbij een categorie een hoger nummer heeft naarmate de taken en verantwoordelijkheden van de leverancier / producent (certificaathouder) toenemen.
Categorie 1
Certificaathouder fabriceert volgens opgave van de opdrachtgever.
Categorie 2
Certificaathouder maakt zelf detailtekeningen op basis van toegeleverde berekening.
Categorie 3
Certificaathouder maakt zelf tekeningen en berekeningen van een of meer individuele elementen, zonder rekening te houden met het samenstel waarin de elementen terecht kunnen komen (bv. voorraadproducten).
Categorie 4
Certificaathouder maakt zelf tekeningen en berekeningen van zowel elementen als het samenstel daarvan in één vlak (bv vloeren zonder schijfwerking).
Categorie 5
Certificaathouder maakt zelf tekeningen en berekeningen van zowel elementen als het samestel daarvan. Dit samenstel maakt onderdeel uit van de hoofdraagconstructie.
Categorie 6
Certificaathouder maakt berekeningen en tekeningen van een volledig casco, al dan niet inclusief fundering.
Categorie 7
Certificaathouder neemt het hele bouwwerk aan.
Middels deze categorieën wordt niet alleen eenduidig aangegeven wie verantwoordelijk is voor (onderdelen van) de constructietekeningen en - berekeningen. Ook wordt hiermee geregeld wie verantwoordelijk is voor de onderlinge samenhang van de prefab betonelementen en van de verschillende bouwdelen (al dan niet van prefab beton) binnen de totale hoofddraagconstructie.
De afnemer (veelal de aannemer)
De leverancier/producent kan binnen de regeling een opdracht in principe alleen aanvaarden wanneer hij van de afnemer ten minste de onderstaande gegevens heeft gekregen:
- In welke categorie de opdracht moet worden uitgevoerd. De afnemer moet de categorie ontlenen aan het bestek dan wel afspreken met de opdrachtgever.
- De documenten die als basis dienen voor de opdracht (tekeningen en bestek)
- Wie de hoofdconstructeur van het betreffende werk is
- Milieuklasse
- Veiligheidsklasse
- Brandwerendheidseisen
- Criteria ten aanzien van uiterlijk en afwerking
De opdrachtgever van het totale project
De taken en verantwoordelijkheden die volgens de met de aannemer overeengekomen categorie niet aan e certificaathouder zijn toebedeeld, horen te zijn ondergebracht bij de hoofdconstructeur. Regelt de opdrachtgever dit niet, dan neemt hij automatisch zelf de betreffende verantwoordelijkheid op zich.
De hoofdconstructeur
De categorieaanduiding in het bestek behoort aan te sluiten bij zijn taken en verantwoordelijkheden die met de opdrachtgever zijn overeengekomen.
Het Bouwtoezicht
De berekeningen en/of tekeningen van de leverancier/producent dienen te zijn voorzien van de categorieaanduiding. Daarmee is geborgd dat deze zijn gebaseerd op de juiste uitgangspunten en voloden aan de gestelde eisen. Dit bevordert de snelheid van controle en toetsing.
Systeemvloeren (ondermeer kanaalplaat-, bekistingsplaat- en rib/cassette-vloeren) vallen in categorie 4
TAKEN EN VERANTWOORDELIJKHEDEN IN CATEGORIE 4 (LEVERANCIER/PRODUCENT CERTIFICAATHOUDER)
De certificaathouder voert de volgende taken uit, of laat deze onder zijn verantwoordelijkheid uitvoeren:
- maken van een leveringsschema van tekeningen en berekeningen waarin is uitgewerkt wanneer de benodigde tekeningen en berekeningen die als input dienen, definitief ter beschikking moeten zijn met het oog op een tijdige productie van de vloeren;
- maken van detailberekeningen van de individuele elementen, met inbegrip van de samenwerking met aangrenzende elementen onder directe belastingen (overdracht via voegen, raveelijzers etc.);
- maken van overzichtstekeningen van de elementen zoals deze in het werk moeten worden gebracht;
- maken van vorm- en wapeningstekeningen van de elementen;
- maken van vorm- en wapeningstekeningen van de druklagen die voor de krachtswerking onder directe belasting nodig zijn;
- controleren van de door hem gemaakte tekeningen en berekening aan de hand van NEN 6722, hoofdstuk 5 en 9 van NEN 6720 en NVN 6725. Eventuele afwijkingen worden expliciet op tekening vermeld.
Onderstaande onderwerpen behoren niet tot de verantwoordelijkheid van de certificaathouder:
- stabiliteitsberekeningen en berekeningen van de krachtsoverdracht tussen bouwdelen;
- berekening van invloeden van temperatuursveranderingen en van krimp, alsmede de uitwerking van daaruit voortvloeiende wapening in de vloer c.q. druklaag;
- berekeningen van schijfwerking en de uitwerking van daaruit voortvloeiende wapening en voorzieningen; **)
- verankeringen van balkonaansluitingen (bv; iso-korf), voetplaten van kolommen etc. alsmede de daarbij benodigde wapening in de druklaag. Het verwerken van opgegeven krachten hieruit behoort wel tot de verantwoordelijkheden;
- uitwerkingen van wandaansluitingen;
- uitwerking van deuvelverbindingen en constructieve koppelingen bij dilataties;
- berekenen en tekenen van in het werk te storten vloergedeelten waar geen systeemvloer ligt;
- extra wapening die volgens opgave van de hoofdconstructeur op de tekeningen wordt verwerkt.
TAKEN EN VERANTWOORDELIJKHEID AFNEMER (VEELAL DE AANNEMER)
De afnemer dient de volgende taken uit te voeren, of onder zijn verantwoordelijkheid uit laten voeren:
- opgeven criteria aan de certificaathouder ten aanzien van uiterlijk en afwerking;
aanleveren van de uitwerkingen van de hoofdconstructeur alsmede van tekeningen waaruit maatvoering van de elementen kan worden afgeleid; - maken van een overzicht inclusief maatvoering van in te storten voorzieningen voor andersoortige constructies en constructies van andere materialen;
- maken van een overzicht inclusief maatvoering van in te storten voorzieningen voor bouwkundige constructies en installatieonderdelen;
- controleren van tekeningen op maatvoering en aanduidingen ten aanzien van uiterlijk.
TAKEN EN VERANTWOORDELIJKHEID (HOOFD)CONSTRUCTEUR (C.Q. OPDRACHTGEVER)
De hoofdconstructeur dient de volgende taken uit te voeren:
- opstellen constructieve uitgangspunten voor de systeemvloeren;
- opstellen van een overzicht van de vloerbelastingen;
- maken van de hoofdberekeningen;
- maken van detailberekening m.b.t. externe samenhang (bijvoorbeeld krachtsoverdracht tussen vloer- en wandschijven onder invloed van wind);
- maken van detailberekening interne samenhang (bijvoorbeeld schijfwerking in vloerschijven);
maken globale overzichtstekeningen; - controleren van de door de certificaathouder vervaardigde tekeningen en berekeningen;
- indienen van de eigen tekeningen en berekeningen en die van de certificaathouder en het zorgdragen voor goedkeuringen door gemeentelijke instanties en/of overheden;
- maken overzichttekeningen van voorzieningen in het werk;
- maken detailtekeningen van vorm en wapening van in het werk gestorte delen waar geen systeemvloer ligt.
*) De levering van losse liggertjes en vulstukken van de combinatievloer valt onder categorie 3.
**) Indien met de opdrachtgever wordt overeengekomen, dat extra constructieve werkzaamheden uitgevoerd worden, dan dienen de aanvullende taken van de certificaathouder ten opzichte van categorie 4 die niet geborgd zijn door het KOMO attest-met-productcertificaat expliciet in de opdracht, in de berekening én op de tekeningen vermeld te worden.
Categorie-indeling
Volgens de oorspronkelijke opzet kunnen de certificaathouders bouwelementen van beton leveren in alle categorieën.
Door de introductie van de categorieën ontstond er meer duidelijkheid over de verdeling van de taken en verantwoordelijkheden ten aanzien van de tekeningen en berekeningen. Op het moment dat de aannemer offertes ging aanvragen bij de certificaathouders voor de levering van de prefab elementen bleek er regelmatig dat een aantal taken niet was uitgevoerd danwel toebedeeld. Hierdoor voelden de certificaathouders zich frequent gedwongen om in categorie 5 aan te bieden, terwijl de meeste certificaathouders intern niet over gekwalificeerd personeel beschikten om deze (reken)werkzaamheden uit te voeren.
Hierbij deed zich ook nog het fenomeen voor dat de verzekeraars zagen welke verantwoordelijkheden de certificaathouders naar zich toe haalden door aan te bieden in categorie 5 en weigerden om de risico's te verzekeren.
Om die reden is besloten om de categorieën voor Bouwelementen van beton te begrenzen op maximaal categorie 4.
Betekent deze begrenzing dat de bouwelementen van beton die een certificaathouder voor een project levert volgens categorie 5 niet onder het KOMO certificaat vallen?
Nee, de certificaathouder produceert de betonelementen volgens een goedgekeurde tekening en mag het KOMO-merk aanbrengen als het betonelement aan deze tekening voldoet.
In het voortraject bij het tot stand komen van deze goedgekeurde tekening verandert er wel iets.
KIWA voert voor projecten tot en met categorie 4 steekproefsgewijs controle uit op de volgende aspecten:
- het daadwerkelijk uitvoeren van de overeengekomen taken door de certificaathouder;
- het op correcte wijze verwerken van de overeengekomen uitgangspunten in de berekeningen;
- het op correcte wijze op tekening verwerken van de uitkomsten van de berekeningen.
Deze steekproefsgewijze controle ontbreekt in categorie 5, 6 en 7.
De certificaathouder dient de voor het betreffende project overeengekomen categorie te allen tijden te vermelden op de berekeningen en in categorie 1 en 2 op de tekeningen.
In categorieën 5, 6 en 7 zal dit voor de controlerende instanties aanleiding moeten zijn, om extra alert te zijn op de door de certificaathouder uitgevoerde taken.
TAKEN EN VERANTWOORDELIJKHEDEN IN CATEGORIE 4 (LEVERANCIER/PRODUCENT CERTIFICAATHOUDER)
De certificaathouder voert de volgende taken uit, of laat deze onder zijn verantwoordelijkheid uitvoeren:
- maken van een leveringsschema van tekeningen en berekeningen waarin is uitgewerkt wanneer de benodigde tekeningen en berekeningen die als input dienen, definitief ter beschikking moeten zijn met het oog op een tijdige productie van de vloeren;
- maken van detailberekeningen van de individuele elementen, met inbegrip van de samenwerking met aangrenzende elementen onder directe belastingen (overdracht via voegen, opleggingen etc.);
- maken van overzichtstekeningen van de elementen zoals deze in het werk moeten worden gebracht;
- maken van vorm- en wapeningstekeningen van de elementen;
- maken van vorm- en wapeningstekeningen van de druklagen die voor de krachtswerking onder directe belasting nodig zijn;
- controleren van de door hem gemaakte tekeningen en berekening aan de hand van NEN 6722, hoofdstuk 5 en 9 van NEN 6720 en NVN 6725. Eventuele afwijkingen worden expliciet op tekening vermeld.
TAKEN EN VERANTWOORDELIJKHEDEN LEVERANCIER IN CATEGORIE 5
In categorie 5 verschuiven de volgende taken van de hoofdconstructeur naar de leverancier/producent:
- Detailberekeningen m.b.t. de samenhang van de individuele elementen binnen het beschouwde samenstel van elementen;
- Overzichtstekeningen van de in het werk aan te brengen constructieve voorzieningen voor aansluitingen van geprefabriceerde betonnen constructieonderdelen onderling, op andersoortige constructies en op constructies van andere materialen;
- Detailtekeningen van de vorm van in het werk gestorte delen van samengestelde constructies
- Detailtekeningen van de wapening van in het werk gestorte delen van samengestelde constructies.
Binnen categorie 2 maakt de leverancier/producent tekeningen van de heipalen op basis van een aangeleverde specificatie. Hij maakt daarbij uitsluitend berekeningen die voor het transport en het hijsen van de palen van belang zijn. Wapening die nodig is in verband met andere invloeden op de palen moet, samen met eventueel benodigde detailleringeisen, aan hem worden opgegeven.
TAKEN EN VERANTWOORDELIJKHEDEN IN CATEGORIE 2 (LEVERANCIER/PRODUCENT CERTIFICAATHOUDER)
De certificaathouder voert de volgende taken uit, of laat deze onder zijn verantwoordelijkheid uitvoeren:
- vermelden van de gekozen categorie in de offerte,opdrachtbevestiging, paaltekening en –berekening;
aangeven van de goedkeuringsprocedure van paaltekeningen en –berekeningen met het oog op een tijdige productie van de palen; - maken van berekeningen die voor het transport en hijsen van de palen van belang zijn;
- maken van tekeningen van de palen. Op deze tekeningen moet ten minste zijn aangegeven:
- de paalspecificatie (schachtafmeting en lengte);
- de spiraal- en evt. zachtstaalwapening;
- de voorspanwapening en minimaal blijvende voorspanning;
- de toegepaste staalkwaliteiten;
- de betondekking;
- de sterkteklasse van het beton;
- de milieuklasse;
- de wijze van transport en hijsen.
Onderstaande onderwerpen behoren niet tot de verantwoordelijkheid van de certificaathouder:
- berekeningen in verband met andere invloeden dan transport en hijsen van de palen;
- het maken van een overzichtstekening (palenplan);
- het opstellen van een heiadvies.
TAKEN EN VERANTWOORDELIJKHEID AFNEMER (HEIER CQ. AANNEMER)
De afnemer dient de volgende taken uit te voeren, of onder zijn verantwoordelijkheid uit te laten voeren:
- opstellen en aanleveren van de paalspecificatie (afmetingen en aantallen);
- aanleveren van de uitwerkingen van de hoofdconstructeur voor wat betreft de wapening ten behoeve van andere invloeden dan transport, hijsen en het inheien;
- opgeven van de benodigde in te storten voorzieningen, bijvoorbeeld ten behoeve van aarding;
- controleren of de paaltekeningen en -berekeningen aansluiten op de specificatie;
- verzorgen van de goedkeuring van de paaltekeningen en –berekeningen door de (hoofd)constructeur c.q. opdrachtgever;
toezicht op juiste handeling heipalen conform verwerkingsrichtlijnen leverancier.
TAKEN EN VERANTWOORDELIJKHEID (HOOFD)CONSTRUCTEUR (C.Q. OPDRACHTGEVER)
De hoofdconstructeur dient de volgende taken uit te voeren:
- het uitvoeren van de ontwerp- en berekeningsprocedure om te komen tot en het maken van een palenplan;
- het opstellen en aanleveren van de informatie die nodig is of richtlijnen die nodig zijn om de paalspecificatie (schachtafmeting, lengte en aantallen van de palen) samen te stellen. Normaliter omvat deze informatie ten minste: de schachtafmeting en inheidiepte van de palen, de onderkant van de fundering en de benodigde steklengte;
- zonodig het opstellen en aanleveren van wapeningsgegevens en detailleringeisen in verband met andere invloeden op de palen dan transport en hijsen van de palen;
- het controleren of deze gegevens en eisen correct zijn verwerkt in de berekeningen en tekeningen;
- indienen van de tekeningen en berekeningen van de certificaathouder en het zorgdragen voor de goedkeuring door gemeentelijke instanties en/of overheden.
EXTRA WERKZAAMHEDEN DOOR LEVERANCIER/PRODUCENT
Indien met de opdrachtgever wordt overeengekomen, dat extra constructieve werkzaamheden uitgevoerd worden, dan dienen de aanvullende taken van de certificaathouder ten opzichte van categorie 2 die niet geborgd zijn door het KOMO attest-met-productcertificaat, door de leverancier/producent expliciet in de opdracht, in de berekening én op de tekeningen vermeld te worden.
De hoofdconstructeur cq. opdrachtgever dient deze berekeningen en/of de uitgangspunten te controleren.
Dit betreft o.a.: paalberekeningen van kopmomenten, schachtmomenten, druk en/of trek op de paal (waarbij de wapening niet door de opdrachtgever wordt opgegeven). De volgende zaken dienen extra vermeld te worden (indien van toepassing):
- Belastingcombinatie(s) waarop de berekening(en) is/zijn gebaseerd;
- Minimale steklengte, welke opgenomen dient te worden in de constructie;
- (minimale) Betonkwaliteit van de aansluitende fundering.